ebru
Büyüt
Bir Ebru Sanatı Örneği 

Ebru nedir?

Ebru, kitreli su üzerine serpilen boyalarla bezenmiş kağıt süsleme sanatlarından biri ve bunu hazırlama sanatıdır. Renklerin suyla ahengi olan ebru, Farsçada su yüzü anlamına gelen ab-ru sözcüğünden, Orta Asya dillerinden Çağatayca’da damarlı kumaş ve kağıt anlamına gelen ebre kelimesinden geldiği rivayet edilir. Osmanlı Döneminde revaç bulan bu sanat, son yüzyılda Türkçede ebruya dönüşmüştür.

Geleneksel el sanatlarımızdan biri olan ebru genellikle kağıt süsleme amacıyla kullanılır. Osmanlı sanatlarında olduğu gibi usta-çırak yöntemi ile öğrenilmektedir. Bir defa yapılan ebrunun aynısı bir daha tekrarlanamaz ancak benzeri yapılabilir. Emek ve sabır isteyen bu sanat, suda çözülebilen kıvamlaştırıcı kitre ve suda çözülmeyen toprak boyalarla gerçekleşir. Ebru yapımında kullanılan tekne, kağıdın enine ve boyuna uygun ebatta hazırlanır. Dikdörtgen şeklindeki bu tekneler genellikle 6 cm derinliğinde çinko, galvaniz ve çelik gibi metallerden elde edilir.

Ebru yapımında suyun yüzeyine serpilen boyaların teknenin dibine çökmemesi için geven isimli bitkinin salgısı olan kitre kullanılır. Hazırlanması kitreye göre daha kolay olan deniz kadayıfı da aynı amaçla kullanılmaktadır. Kitreli suyun üstüne serpilen renklerin birbirine karışmadan yayılmasını sağlamak için toprak boyalara sığır ödü eklenir. Ödün az ya da fazla kullanılması boyanın kitre üzerinde yayılmasını etkiler. Ayrıca ödün kullanılması renklerin birbirine karışmamasını ve iç içe yayılmasını sağlar.

Toprak boyanın ebru teknesinde serpilmesi at kuyruğu kılından yapılmış fırçayla sağlanır. İnce tellerin tahta çıta üstüne belirli aralıklarla saplanmasıyla elde edilen tarak, taraklı ebrunun yapımında kullanılır. Öte yandan serpilmiş boyalara şekil vermek için ve boya damlatmak için muhtelif kalınlıkta biz denilen tel çubuklar kullanılır.

Günümüzde bu sanatla uğraşanlar süratle çoğalmakta olup ebrunun zamanımızda kumaş, cam ve fayans üzerine de yapıldığı hatta mücerret resim anlayışı dışında figüratif resim üslubuyla dahi çalışıldığı görülmektedir. Bu sanat 17. asırdan itibaren Batı dünyasının ilgisini çekmiş, Roma’da 1646 yılında “Türk kağıdı” adıyla yapılan ilk neşriyattan beri ebruculuk üzerine pek çok eser yazılmıştır.

Ebru çeşitleri

1. Battal,

2. Gelgit,

3. Şal,

4. Somaki,

5. Taraklı,

6. Akkase,

7. Kumlu-kılçıklı,

8. Yazılı,

9. Hatip,

10. Çiçekli ebru.

Ebru yapımı

Ebru yapımında kullanılacak kağıdın ölçüsüne göre bir teknenin seçimi ve kitreli suyun tekneye doldurulmasıyla başlanır. Ebru teknesi baklava tepsisine benzeyen bir görünüme sahiptir. İki çorba kaşığı kitre iki litre su içinde yaklaşık 3 gün bekletilir. Hamur gibi kabaran kitre el ile yoğrularak boza kıvamına gelmesi sağlanır. Hazırlanan sıvı ince bir bez ile süzülür ve tekneye boşaltılır.

Ebrunun yapılacağı tekne hazırlandıktan sonra sıra boyalara gelir. Toprak boyalar birbirine karıştırılmadan tek tek desteseng adı verilen el taşı yardımı ile mermer üzerinde iyice ezilir. Bu sırada boyanın ezilmesini kolaylaştırmak için birkaç damla su ilave edilir. Elde edilen boyanın içine sığır ödü katılır. Yaklaşık 15 gün bekletilen boyanın öd asidiyle pişmesi sağlanır. Su ile sulandırılan toprak boyalar kullanıma hazır hale getirilir.

Hazırlanan toprak boyalar fırça yardımıyla daha önce hazırlanmış olan kitreli suyun yüzeyine damlatılır. Boyaların ebru teknesinde şekillenmesinden sonra kağıt tekneye serilir. Kağıt düzgünce tekne üzerine bırakılır, görüntünün kağıda işlemesi sağlanır. İki ucundan tutulan ebru dikkatlice teknenin kenarından sıyrılarak alınır ve kağıt sergen adı verilen kurutma tezgahında kurumaya bırakılır.

Sözlükte "ebru" ne demek?

1. Kağıt süslemeciliğinde kitre ve kola gibi yapıştırıcılarla yoğunlaştırılmış su üzerine, neft yağıyla sulandırılmış yağlıboya damlatılarak yapılan ve kağıda geçirilen süs.

2. Kaş

Ebru kelimesinin ingilizcesi

[Paper marbling] n. watering, irrigation, sprinkling or saturating with water

Köken: Farsça

Ebru kelimesinin cümle içerisinde kullanılması

Bizlere ebru sanatının incelikleri hakkında bilgi verdi.

--Reklam--